Kısa cevap: Konu eksiği "hiç bilmediğim konu" değil — soruyu görünce ne yapacağını bilemediğin konudur. Tespiti tek bir kaynaktan yapılmaz: denemenin yanlışları, okul yazılısının hataları ve kendin çözerken takıldığın yerler birlikte okunur. Kapatma sırası da baştan sona değil; çok soru gelen, başka konuları taşıyan ve kısa sürede toparlanan konudan başlar.
Bu yazının çıkış noktası şu: eksik kapatmak bir çalışma işi değil, bir karar işi. Hangi konunun açık olduğunu bilmeyen öğrenci çalışmıyor değil — genellikle çok çalışıyor, ama yanlış yere. Okulun açıldığı bu haftadan 16 Kasım ara tatiline kadarki dokuz hafta, o kararın en düşük maliyetle verilebildiği dönem.
"Eksiğim var" bir teşhis değil
Öğrenciler bana çoğunlukla şu cümleyle geliyor: "Hocam benim matematik eksiğim var." Bu bir yakınma, teşhis değil. Üzerine plan kurulamaz.
Aynı öğrenciyle yarım saat soru çözünce genellikle şu tablo çıkıyor: bir konuda kavram sağlam ama işlem hatası yapıyor; bir konuyu hiç oturtmamış; üçüncüsünde konuyu biliyor ama sorunun neyi sorduğunu göremiyor. Üç farklı sorun, üç farklı çözüm. Üçüne birden "matematik çalışacağım" demek, üçünü de çözmemek demek.
Yukarıdaki tablo bu yüzden yazının en önemli parçası. Bir yanlışın hangi satıra düştüğünü bilmiyorsan o yanlıştan öğrenemezsin; sadece üzülürsün.
Eksik üç yerden okunur
Tek kaynağa bakan tespit yanıltır. Üçünü birlikte oku:
- 1Deneme yanlışları. En bilinen kaynak ama tek başına yetersiz — deneme, işlenmiş konuların küçük bir örneklemini sorar. Denemeden sonra yapılacak işin tamamı için deneme sınavı analizi yazısına bakabilirsin.
- 2Okul yazılıları ve ders içi. Öğretmenin tahtada sorduğu soruya cevap veremediysen, orada bir eksik var ve bunu deneme sana iki ay sonra söyleyecek. Okul, eksiği en erken haber veren yer.
- 3Kendi çözümün. Soruyu bitirdin ama "şansım varmış" diye düşündüysen o soru yanlış sayılır. Doğru işaretlenmiş ama emin olmadan çözülmüş soru, en sinsi eksiktir.
Üçüncüsü için tek bir kural yeterli: çözerken emin olmadığın her sorunun yanına küçük bir soru işareti koy. Kontrol ederken doğru çıkanlara da bak.
Eylül ve ekim denemeleri neyi ölçer, neyi ölçmez
Bu haftalarda Türkiye geneli deneme takvimi başlıyor; yayınların açıkladığı tarihler farklı farklı olduğu için kesin günü okulunun ya da kursunun duyurduğu takvimden öğren.
Eylül-ekim denemelerinin işi ölçmek değil, yer göstermek. Konular henüz yeni işleniyor; bu denemelerdeki net, yılın performansı hakkında bir şey söylemez. Söylediği şey şu: geçen yıllardan taşınan hangi konular hâlâ açık.
Bu yüzden ilk denemelerden sonra sorulacak soru "kaç net yaptım" değil, "hangi konudan üst üste yanlış yaptım". İlk denemenin netini bir arkadaşınla karşılaştırmanın hiçbir karşılığı yok.
Eksik haritası: bir sayfa yeter
Eksik listesi aklında durmaz. Defterin arkasına şu tabloyu kur ve her deneme, her yazılı sonrası güncelle:
Kural: liste yirmi maddeye çıkarsa hiçbiri kapanmaz. En fazla altı satır tut; biri kapanınca yenisini ekle.
Kapatma sırası: üç ölçüt
Konuları baştan sona sırayla kapatmak, en pahalı yöntem. Sıralamayı üç ölçütle kur:
Soru sayısı. Sınavda o konunun ağırlığı ne? TYT'de 120 sorunun 40'ı Türkçe, 40'ı temel matematik; sosyal ve fen bilimleri 20'şer soru ve fen içinde fizik 7, kimya 7, biyoloji 6. AYT'de dört testin her biri 40 soru. Bu dağılımı bilmeden yapılan sıralama, az soru gelen konuya çok zaman ayırmakla sonuçlanıyor.
Taşıyıcılık. Bazı konular başka konuların altında duruyor. Üslü sayı eksiği varken köklü sayıya geçilmez; oran-orantı açık kalmışken problemler kapanmaz. Taşıyıcı konu her zaman önce gelir, kaç soru geldiğine bakılmaz.
Toparlanma süresi. Bir oturumda kapanacak eksik ile üç hafta sürecek eksik aynı sıraya konmaz. Haftanın planına birkaç kısa iş, bir uzun iş koy — hepsi uzun olursa hafta sonunda hiçbiri bitmemiş olur.
Kapatma yöntemi: dört adım
- 1Anlat. Konuyu kimse yokken yüksek sesle, kendi cümlelerinle anlat. Tıkandığın yer eksiğin tam yeri. Bu yöntemin neden çalıştığı aktif hatırlama yazısında anlatılıyor.
- 2Kolay set. Konu anlatımından sonra doğrudan zor soruya geçme. On kolay soru, hepsi adım adım yazılarak.
- 3Karışık set. Konuyu tek başına çözmek kolaydır; asıl iş, o sorunun başka konuların arasından çıkarken tanınması. Karışık testte her sorunun yanına hangi konu olduğunu yaz.
- 4Aralıklı tekrar. Kapattığın konuya bir hafta sonra ve bir ay sonra kısa birer set ile dön. Bu adım atlanırsa kasımda aynı konu yeniden eksik listesine giriyor.
Eksik kapatma seansı nasıl kurulur
Eksik kapatma, günün kalan zamanına sığdırılan bir iş değil; haftada iki ya da üç kez, kendi bloğu olan bir iş. Bir bloğun içi şöyle duruyor:
Blok bitince konu "kapandı" sayılmaz; listede "birinci tur bitti" işareti alır. Kapanma kararı bir hafta sonraki karışık sette veriliyor.
İki not: konu anlatımını baştan izleme alışkanlığı en çok zaman yiyen hata — on dakikalık anlatma denemesi sana hangi dakikadan izlemeye başlayacağını söylüyor. İkincisi, bir blokta bir konu. İki konu açan öğrenci ikisini de yarım bırakıyor.
Kapattığını nasıl anlarsın: kanıt kuralı
"Artık biliyorum" hissi kanıt değil. Bir eksiğin kapandığını söylemek için iki şart var: o konudan karışık bir sette üst üste doğru yapmak ve bunu kapatma gününden en az bir hafta sonra yapmak. Aynı gün çözülen sorular kısa süreli hafızayı ölçüyor.
Hata defteri bu noktada işe yarıyor. Her yanlışın yanına sadece doğru çözümü değil, sebebi yaz: "konuyu bilmiyordum", "işlem hatası", "soruyu yanlış okudum". Bir ay sonra bu sebep satırları, hangi eksiğin gerçekten kapandığını sana söyleyen tek kayıt olacak.
Sınıf düzeyine göre ne değişir
Sekizinci sınıf için ayrıca şunu ekleyeyim: LGS'de üç yanlış bir doğruyu götürüyor, yani emin olmadan işaretlenen soru iki kat zarar veriyor. Eksik tespitinde "emin değildim ama doğru çıktı" kategorisi LGS'de her şeyden önemli. Yılın geri kalanının kurgusu için 8. sınıf yol haritası yazısına bakabilirsin.
Veliye: sormanız gereken üç soru
Not sormak yerine bunları sorun:
- "Bu hafta hangi konuyu kapattın?" — Cevap bir konu adı olmalı, "matematik çalıştım" değil.
- "Nereden anladın kapandığını?" — Kanıt kuralı çocuğun ağzından çıkıyorsa yöntem oturmuş demektir.
- "Listede kaç madde var?" — Yirmi maddeyse sorun çalışmak değil, sıralama.
Bu üç soru, denetlemeden takip etmenin en sade hali. Netten ve dereceden konuşmak bu yaşta çoğunlukla geri tepiyor.
İstanbul'da eksik kapatmanın iki gerçeği
Birincisi zaman. İstanbul'da plan yazmadan önce ölçülmesi gereken bir sayı var: okul ile ev arasında gerçekten kaç dakika geçiyor. Kadıköy, Beşiktaş, Bakırköy, Ümraniye ya da Esenyurt — hangi ilçede olduğuna ve servisin hangi güzergâhı izlediğine göre bu süre birbirinden çok farklı çıkıyor. Kağıt üzerinde akşam üçe kadar boş görünen bir program, serviste geçen zaman hesaba katıldığında yarısına iniyor. Bir hafta boyunca çıkış ve varış saatini not et; eksik kapatma planı bu ölçümden sonra kurulur. Haftalık iskeletin nasıl kurulacağı için haftalık ders programı yazısına bakabilirsin.
İkincisi seçenek fazlalığı. İstanbul'da her konu için onlarca kaynak, onlarca soru bankası, sayısız video var. Bu bolluk eksik kapatmanın en büyük düşmanı: liste uzuyor, kaynak değiştirme alışkanlığı yerleşiyor, hiçbir konu bitmiyor. Buradaki öğrencilerimle ilk yaptığım iş seçenek eklemek değil eksiltmek oluyor — bir konu, bir kaynak, bir hafta. Hedef kurarken de net eşiği yerine yüzdelik dilim üzerinden konuşuyorum; İstanbul'daki rekabet yoğunluğunda net hedefi kolayca yanıltıcı hale geliyor.
Eksik tespiti, koçlukta en çok vakit ayırdığım iş — çünkü öğrencinin kendi başına en zor yaptığı şey bu: insan kendi bilmediğini göremiyor. Birlikte çalıştığım öğrencilerde bu haritayı ilk iki hafta içinde çıkarıyoruz, sonra her hafta güncelliyoruz; her pazar akşamı veliye giden raporda da hangi eksiğin kapandığı yazıyor.
Nereden başlanacağını netleştirmek istiyorsan ücretsiz ön görüşme için WhatsApp'tan yazabilirsin. Görüşmeler online yapılıyor, yani şehrin hangi yakasında olduğun ve trafiğin ne durumda olduğu programı bozmuyor. Kontenjan otuz öğrenciyle sınırlı; bir öğrenciye ayırdığım süreyi bu yüzden kısaltmıyorum.